
దీపాల పండుగ దీపావళి, ‘చీకటిపై వెలుగు విజయం’, ‘అజ్ఞానంపై జ్ఞానం’ మరియు ‘చెడుపై మంచి’కి ప్రతీక. దీనితో అనేక ఇతిహాసాలు మరియు గాథలు కూడా ముడిపడి ఉన్నాయి. దీపావళి అనే పదం ‘దీపాల వరుస’ అని అర్థం వచ్చే సంస్కృత పదం ‘దీపావళి’ నుండి వచ్చింది. ఈ పదం ‘దీప’ (దీపం, వెలుగు లేదా ప్రకాశం; లేదా ప్రతీకాత్మకంగా, జ్ఞానం) మరియు ‘అవళి’ (వరుస లేదా శ్రేణి) అనే పదాల నుండి ఉద్భవించింది. పద్మ పురాణం, విష్ణు పురాణం మరియు కాళికా పురాణం వంటి ప్రాచీన భారతీయ గ్రంథాలు, హర్షుని నాటకమైన నాగానంద , అలాగే రాతి మరియు రాగి శాసనాలలో ఈ పండుగను దీపోత్సవ, దీపోత్సవం, దీపావళి, దివాలి, దివాలిగే అని ప్రస్తావించడం జరిగింది. దీపావళిని ఈ ఏడాది నవంబర్ 8వ తేదీన ఆనందోత్సాహాలతో నిర్వహించుకుంటున్నారు.
ఈ వేడుకలు ఆశ్విన మాసంలోని అమావాస్యకు ముందు చివరి రెండు రోజుల పాటు జరుగుతాయి. అమావాస్యతో ముగిసే పక్షంలోని 13వ రోజైన ధంతేరస్తో ప్రారంభమై , కార్తీక మాసంలోకి కొనసాగి, సోదరులను గౌరవించే పండుగ అయిన భాయి దూజ్తో ముగుస్తాయి.
దీపావళి, లేదా దీపావళి , అనేది భారతదేశంలోని అన్ని మతాల ప్రజలు దేశవ్యాప్తంగా జరుపుకునే ఒక ప్రధాన పండుగ. ‘కాంతి పండుగ’ అని కూడా పిలువబడే దీపావళి, హిందూ చాంద్ర మాసాలైన ఆశ్విజ లేదా కార్తీక మాసాలలో (గ్రెగోరియన్ క్యాలెండర్ ప్రకారం అక్టోబర్ చివరిలో లేదా నవంబర్ ప్రారంభంలో) వస్తుంది. పంట కోతల తర్వాత జరుపుకునే ఈ పండుగతో అనేక పురాణ గాథలు కూడా ముడిపడి ఉన్నాయి.
ఈ పండుగ ‘చీకటిపై వెలుగు విజయం’, ‘అజ్ఞానంపై జ్ఞానం’, ‘చెడుపై మంచి విజయం’ లకు ప్రతీక. ముఖ్యంగా ఉత్తర, పశ్చిమ భారతదేశంలో ఈ పండుగ వేడుకలతో సర్వసాధారణంగా ముడిపడి ఉన్న గాథ హిందూ ఇతిహాసం రామాయణం నుండి వచ్చింది: ఇది ఆధునిక ఉత్తర ప్రదేశ్లోని అయోధ్యను పాలించడానికి రాముడు, సీత, లక్ష్మణుడు, హనుమంతుడు తిరిగి రావడాన్ని స్మరించుకుంటుంది.
ఈ పండుగకు రామాయణ, మహాభారత ఇతిహాసాలతో సంబంధం ఉంది. రామాయణం కథ ప్రకారం, ఉత్తర భారతదేశంలో రావణుడిని ఓడించి, తమ 14 ఏళ్ల వనవాసం ముగించుకున్న తర్వాత రాముడు, సీత, లక్ష్మణుడు అయోధ్యకు తిరిగి వచ్చి దీపావళిని జరుపుకున్నారు. ఇక మహాభారతం విషయానికొస్తే , పాండవులు కూడా తమ 13 ఏళ్ల వనవాసాన్ని ఇదే రోజున ముగించారని చెబుతారు.
దక్షిణ భారతదేశంలో, కృష్ణుడు మరియు అతని భార్య సత్యభామ నరకాసురుడు అనే రాక్షసుడిని సంహరించిన రోజుకు గుర్తుగా ఈ పండుగను జరుపుకుంటారు. నరక చతుర్దశి అని కూడా పిలువబడే దీనిని దీపావళికి ఒక రోజు ముందు జరుపుకుంటారు. విష్ణు పురాణం, హరివంశం గ్రంథాలలో నరక చతుర్దశి గురించిన ప్రస్తావనలు ఉన్నాయి .
హిరాణ్యాక్షుడనే రాక్షసుడు తన అసుర బలంతో భూమిని సముద్ర జలాల్లోకి తోసేసాడు. ఇది తెలిసి ఆదివిష్ణువు వరాహ అవతారం ధరించి హిరణ్యాక్షుని వధించి భూదేవిని యధాస్థానం స్థాపిస్తాడు. ఆ సమయంలో వరాహావతారానికి, భూదేవికి నరకుడు అనే సంతానం కలుగుతుంది. అసుర కాలంలో జన్మించినందున నరకునికి రాక్షస లక్షణాలు ఉన్నవని వరహాసురుడు భూదేవికి వివరిస్తాడు. ఆ మాటలకు ఎప్పటికైనా విష్ణువే నరకుడిని అంతమొందించగలదని భావించిన భూదేవి నరకుడికి తల్లి చేతిలోనే చావుని ప్రసాదించమని వరమడుగుతుంది ఏ బిడ్డని తన తల్లే హతమొందించదని భావించిన భూదేవి. పెరిగి పెద్దవాడైన నరకాసురుడు ప్రాగ్జోతిష్యపురం అనే రాజ్యాన్ని కామాఖ్య అనే పట్టణాన్ని రాజధానిగా చేసుకొని తన ప్రజల బాగోగుల్ని పట్టించుకొని స్త్రీలను గౌరవిస్తూ తన పట్టణపు అమ్మవారిని తన తల్లిగాభావిస్తూ సుపరిపాలన చేస్తున్నాడు.
అంతలో పక్క రాజ్యమైన షోమితపురపు రాజైన బాణాసురునితో స్నేహమేర్పడిన తరువాత నరకాసురిణిలో అసురలక్షణాలు మేల్కొలపబడ్డవి. స్త్రీలను గౌరవించే నరకాసురుడు, స్త్రీలను కామించే బాణాసురుని స్నేహంలో స్త్రీలను లొంగదీసుకొనే దుర్లక్షణాన్ని వంటబట్టించుకొని సమీప రాజ్యాలపై దాడులు చెయ్యడం వారి రాజకుమార్తెలను అపహరించి తన రాజ్యంలో బంధించి వారిని వివాహమాడమని హింసలకు గురిచేయడం మొదలు పెట్టాడు. నరకాసురుడు ఓసారి స్వర్గంపై కూడా దండయాత్రకు వెళ్లి తల్లి అదితి యొక్క చెవికుండలాలను తస్కరించి దేవతలను అవమానిస్తాడు.ఆగ్రహించిన దేవతలు విష్ణు అవతారమైన శ్రీకృష్ణుని వద్దకు వెళ్లి నరకాసురుని హింసలను సహించలేకున్నామని అతనిని అంతమొందించి లోకాలను రక్షించాల్సిందిగా వేడుకుంటారు.
పూర్వ సంఘటనలేవి గుర్తులేకుండా భూదేవి సత్యభామగా అవతరించిన శ్రీకృష్ణుని భార్య యుద్దరంగానికి తాను కూడా వస్తానని అడుగుతుంది. సత్యభామాసమేతుడైన శ్రీకృష్ణుడు తన సైన్యంతో రణరంగానికి బయలుదేరి నరకాసురునితో హోరాహోరి యుద్ధం చేస్తాడు. గతం గుర్తులేని భూదేవి అవతారమైన సత్యభామ యుద్ధంలో మూర్చపోయిన తన భర్తైన శ్రీకృష్ణుని చూసి ఆగ్రహించి విల్లునందుకొని తన పుత్రుడే అయినా నరకాసురునిపై బాణాన్ని సంధించింది. తల్లి చేతిలో చావురాసిపెట్టినందున నరకాసురుడు సత్యభామ సంధించిన బాణం దెబ్బకు మరణిస్తాడు. నరకాసుడు మరణించిన రోజు చతుర్దశి కావడంతో నరకచతుర్దశి అని నరకాసురుడు మరణించిన తరువాత వచ్చిన అమావాస్యరోజు దీపాలు వెలిగించి ప్రజలు పండగగా దీపావళిని జరుపుకుంటున్నారు అని చెబుతారు.
పద్మ పురాణం ప్రకారం, దీపావళి మొదటి రోజైన ధంతేరస్ నాడు, ఆదిమ సముద్ర మథనం నుండి లక్ష్మీదేవి జన్మించింది. మూడవ రోజైన దీపావళి రోజున, లక్ష్మీదేవి విష్ణువును వివాహం చేసుకోవాలని నిర్ణయించుకుంది.
దీపావళి నాలుగో రోజును బలి ప్రతిపద అని పిలుస్తారు. విష్ణువు తన వామన అవతారంలో బలి చక్రవర్తిని భూమిలో పాతిపెట్టిన సంఘటనకు గుర్తుగా ఈ రోజును జరుపుకుంటారు. కేరళలో దీనిని బలిరాజ్యంగా కూడా జరుపుకుంటారు, ఎందుకంటే ఈ రోజున విష్ణువు భార్య అయిన లక్ష్మీదేవి బలిని ఒక్క రోజు పాటు విముక్తి చేయడంతో, అతని ప్రజలు సంబరాలు చేసుకున్నారు. మరో కథనం ప్రకారం, బలి ఈ రోజే సింహాసనాన్ని అధిష్టించాడు.
జైనమతంలో, ఇది మహావీరుడు నిర్వాణం పొందిన రోజు. నేపాల్లోని నెవార్లు, సంపద మరియు శ్రేయస్సుకు హిందూ దేవత అయిన లక్ష్మీదేవికి ప్రార్థనలు చేస్తారు; నెవార్లలో హిందూ మతం, వజ్రయాన బౌద్ధం మరియు ఈ రెండింటికి సంబంధించిన సంప్రదాయాలను అనుసరించేవారు కూడా ఉన్నారు.
కొన్ని వర్గాలకు, ముఖ్యంగా వ్యాపార వాణిజ్య రంగంలో ఉన్నవారికి, దీపావళి హిందూ ఆర్థిక సంవత్సరం (సంవత్) ప్రారంభాన్ని సూచిస్తుంది మరియు సాయంత్రం లక్ష్మీదేవిని పూజిస్తారు. చాలా మంది దుకాణదారులు మరియు చిన్న వ్యాపారాల యజమానులు ఈ రోజున తమ ఖాతా పుస్తకాలను, లేదా బహీ ఖాతాను మారుస్తారు . సాధారణంగా జాతీయ సెలవుదినమైన ఈ రోజున బాంబే స్టాక్ ఎక్స్చేంజ్ మరియు నేషనల్ స్టాక్ ఎక్స్ఛేంజ్ మూసివేయబడతాయి, కానీ వారు సాయంత్రం కొద్దిసేపు ముహూర్త ట్రేడింగ్, లేదా మొదటి శుభప్రదమైన ట్రేడింగ్ను నిర్వహిస్తారు.
చాలా ఇళ్లలో, దీపావళి నాడు డబ్బు కోసం పేకాట ఆడటం, లేదా లాంఛనప్రాయంగా జూదం ఆడటం అనేది ఒక పవిత్రమైన ఆచారంగా పరిగణించబడుతోంది. ఇది ఆడేవారికి సంపదను, శ్రేయస్సును తెస్తుందని నమ్ముతారు. ఒక పురాణ గాథ ప్రకారం… కైలాసంలో పాచికల ఆట స్కంద పురాణంలో పేర్కొన్న అంశాలను బట్టి కార్తీక అమావాస్య నాటి దీపావళి రాత్రి కైలాసంలో ఒక అపూర్వ ఘట్టం జరిగింది. పరమశివుడు, పార్వతీదేవి సరదాగా పాచికల ఆట ఆడడం ప్రారంభించారు. హోరాహోరీగా సాగిన ఆ ఆటలో జగన్మాత అయిన పార్వతీదేవి స్వామివారిపై విజయం సాధించింది. ఆ ఆనందంలో దేవి ఒక ప్రత్యేకమైన వరాన్ని అనుగ్రహించింది. “ఈ దీపావళి రాత్రి ఎవరైతే సరదాగా అదృష్టాన్ని పరీక్షించుకుంటూ పాచికలు లేదా జూదం ఆడుతారో, వారికి రాబోయే ఏడాదంతా శ్రేయస్సు, సుఖసంతోషాలు కలుగుతాయి.” ఈ పురాణ ఘట్టాన్ని పురస్కరించుకునే ఉత్తర భారతదేశంలో ఈ రోజును ‘ద్యూత ప్రతిపద’గా జరుపుకునే సంప్రదాయం మొదలైంది.
ఐదు రోజుల పండుగ అయిన దీపావళి దేవతను స్వాగతించడానికి దీపాలు లేదా కొవ్వొత్తులు వెలిగించి, నేలపై రంగోలీలు వేసి, మిఠాయిలు, బహుమతులు పంచిపెట్టి, టపాసులు కాల్చి ఇళ్లలో జరుపుకుంటారు. పర్యావరణ మరియు ధ్వని కాలుష్యాన్ని నియంత్రించడానికి అనేక ప్రాంతాలలో టపాసులు కాల్చడంపై క్రమంగా పరిమితులు తప్పనిసరిగా పాటించాలి.
ప్రపంచంలోని వివిధ ప్రాంతాలలో, గణనీయమైన ప్రవాస భారతీయ జనాభా ఉన్న చోట దీపావళిని జరుపుకుంటారు. ఆస్ట్రేలియా, న్యూజిలాండ్, గయానా, ఇండోనేషియా, మలేషియా, సింగపూర్, మారిషస్, ట్రినిడాడ్, టొబాగో, నేపాల్ తదితర దేశాలలలో దీపావళిని చాలా వైభవంగా జరుపుకుంటారు ఈ ప్రాంతాలలో కొన్నింటిలో అధికారిక సెలవులు కూడా ఉన్నాయి. సింగపూర్లో, గత కొన్ని సంవత్సరాలుగా, నగరాన్ని, మెట్రో రైళ్లను పువ్వులతో, దీపాల ఆకృతులతో కూడిన రంగోలీలతో అలంకరిస్తున్నారు.
